Wie tussen half mei en half juni door Zeeuws-Vlaanderen fietst, herkent ze meteen: de uitgestrekte velden vol kleine blauwe bloemetjes die zacht bewegen in de wind. Deze opvallende bloemen horen bij vlas, een gewas dat al eeuwenlang verbonden is met onze streek. Vlas (Linum usitatissimum) behoort tot de oudste cultuurgewassen ter wereld en wordt al meer dan zesduizend jaar geteeld voor onder andere linnen, lijnzaad en lijnzaadolie.
De plant behoort tot de vlasfamilie en staat bekend om zijn veelzijdigheid. Vrijwel elk onderdeel van de plant wordt gebruikt. De vezels worden verwerkt tot linnen en textiel, terwijl de zaden, beter bekend als lijnzaad, populair zijn in voeding en olieproductie. Daarmee is vlas niet alleen mooi om te zien, maar ook een bijzonder duurzaam gewas.
Teelt en seizoen
Nederland is al lange tijd een belangrijk vlasland en vooral Zeeuws-Vlaanderen staat bekend om de teelt van vezelvlas. De combinatie van zeeklei, frisse zeelucht en het gematigde klimaat zorgt voor ideale groeiomstandigheden.
Vlas wordt meestal gezaaid in april. Tussen half mei en half juni verschijnen de kenmerkende blauwe bloemen, die vaak maar één dag bloeien. Toch zorgen de enorme velden samen wekenlang voor dat typische blauwe landschap waar de streek zo bekend om staat. De oogst vindt meestal plaats in juli.
Bijzonder aan vlas is dat de plant niet gemaaid, maar met wortel en al uit de grond wordt getrokken. Hierdoor blijven de vezels zo lang mogelijk behouden. Vroeger gebeurde dit met de hand en ontstonden de bekende “vlaskapelletjes”: kleine bosjes vlas die op het land stonden te drogen. Tegenwoordig gebeurt dit grotendeels machinaal.
Na de oogst blijft het vlas vaak nog op het land liggen voor het zogenaamde roten. Door dauw, regen en zonlicht laten de vezels langzaam los van de houtige delen van de plant. Daarna worden de vezels verder verwerkt tot onder andere linnen, touw en textiel.
Soorten
Er zijn verschillende soorten vlas, maar grofweg wordt onderscheid gemaakt tussen twee toepassingen:
Vezelvlas
Dit type wordt geteeld voor de lange sterke vezels die gebruikt worden voor linnen en andere textielproducten. Vezelvlas groeit lang en recht en is vooral bekend in Zeeland en Vlaanderen.
Olievlas
Olievlas wordt geteeld voor de zaden, oftewel lijnzaad. Deze zaden worden gebruikt in voeding en voor het maken van lijnzaadolie. De planten zijn vaak korter en meer vertakt dan vezelvlas.
Daarnaast bestaan er blauwbloeiende en witbloeiende rassen en zijn er vlasrassen met bruine of gele zaden.
Culinair
Lijnzaad is tegenwoordig niet meer weg te denken uit de keuken. De kleine zaadjes bevatten vezels, eiwitten en omega 3-vetzuren en worden vaak toegevoegd aan yoghurt, brood, smoothies en salades. Ook lijnzaadolie wordt gebruikt in koude gerechten zoals dressings en vinaigrettes.
Maar vlas is natuurlijk veel meer dan alleen voeding. Van de vezels wordt al eeuwenlang linnen gemaakt: een sterke, ademende stof die gebruikt wordt voor kleding, tafellinnen en huishoudtextiel. Meer dan 70% van het geproduceerde linnen wordt uiteindelijk verwerkt in kleding.
Van plant tot product
Vrijwel de hele vlasplant krijgt een bestemming. De lange vezels worden gebruikt voor textiel en linnen. Kortere vezels vinden hun weg naar papier, isolatiemateriaal en zelfs toepassingen in de auto-industrie. Ook de houtachtige delen van de plant, de zogenaamde scheven, worden gebruikt in bouwplaten en isolatieproducten.
Tegenwoordig ontstaan er steeds meer innovatieve toepassingen voor vlas, zoals duurzame composieten, fietsframes en biobased materialen.
Lijnzaad kun je het beste bewaren op een koele, droge en donkere plek. Zo blijven smaak en voedingsstoffen optimaal behouden. Geopende lijnzaadolie bewaar je bij voorkeur in de koelkast.
Bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Vlas_(gewas)
